مدیریت ریسک در قراردادها – دکتر شاپور فرهنگ پور
2 سپتامبر 2025
اشتغال وکلا؛ چالش امروز، مسئولیت فردا به قلم دکتر شاپور فرهنگ پور – وکیل دادگستری ، هیات علمی دانشکده حقوق
13 سپتامبر 2025«فلسفهی انعطاف در برابر حوادث غیرمترقبه» ✍️دکتر شاپور فرهنگ پور – وکیل دادگستری ، مشاور حقوق قراردادها
«فلسفهی انعطاف در برابر حوادث غیرمترقبه»
✍️دکتر شاپور فرهنگ پور – وکیل دادگستری ، مشاور حقوق قراردادها
فلسفه انعطاف در برابر حوادث غیر مرتقبه یکی از موضوعات کلیدی در قراردادهاست که اگر درست دیده شود، جلوی بسیاری از اختلافات و دعاوی را میگیرد.
📝 فلسفهی انعطاف در برابر حوادث غیرمترقبه در قراردادها
۱. اصل فلسفی
•قرارداد بر پایهی پیشبینی و قطعیت است، اما زندگی واقعی پر از تغییر و حادثه است.
•انعطاف قراردادی یعنی: قرارداد هم امنیت بدهد و هم توان سازگاری با شرایط پیشبینینشده را داشته باشد.
⸻
۲. انواع حوادث غیرمترقبه
•فورس ماژور (قوه قاهره): حوادثی غیرقابل پیشبینی و غیرقابل دفع (مثل جنگ، زلزله، تحریم فراگیر).
•Hardship (عسر و حرج اقتصادی): حادثه غیرمطلقاً غیرممکنکننده، بلکه بسیار دشوارکننده (مثل جهش نرخ ارز، تورم شدید).
🔑 نکتهی عملی: در متن قرارداد این دو وضعیت را از هم تفکیک کنید، چون آثارشان متفاوت است.
⸻
۳. ابزارهای انعطاف قراردادی
۱.تعلیق تعهد: اجرای تعهد تا رفع مانع به تعویق بیفتد.
۲.تعدیل قرارداد: تغییر شرایط (مثلاً تغییر قیمت، مهلت، روش اجرا).
۳.حق فسخ: اگر مانع ادامهدار شد، هر طرف حق داشته باشد قرارداد را خاتمه دهد.
۴.مذاکره مجدد: الزام به نشستن پای میز مذاکره در صورت وقوع حادثه.
⸻
۴. چکلیست عملی برای درج بندهای انعطاف
•حادثه چه شرایطی باید داشته باشد؟ (غیرقابل پیشبینی، غیرقابل دفع، خارج از اختیار).
•آثار حادثه چطور مدیریت شود؟ (تعلیق، تعدیل، فسخ).
•چه نهادی تشخیص دهد حادثه رخ داده؟ (کارشناس، داور، دادگاه، توافق طرفین).
•مدت تعلیق یا مهلت مذاکره چقدر باشد؟ (مثلاً ۳۰ یا ۶۰ روز).
•آثار مالی حادثه چگونه تقسیم شود؟ (هر طرف هزینه خودش یا تقسیم برابر).
⸻
۵. نکات عملی برای وکلا
•بند فورس ماژور را کپی آماده در قرارداد نگذارید؛ آن را متناسب با موضوع قرارداد و ریسکهای واقعی تنظیم کنید.
•در قراردادهای پیمانکاری و سرمایهگذاری، حتماً بند hardship (عسر و حرج اقتصادی) پیشبینی کنید.
•در معاملات بینالمللی، توجه به مقررات کنوانسیون بیع بینالمللی (CISG) و اصول قراردادهای UNIDROIT ضروری است.
⸻
✅ جمعبندی:
فلسفهی انعطاف در قراردادها یعنی جلوگیری از فروپاشی رابطه حقوقی هنگام بروز بحران. یک قرارداد خوب، نه شکننده است (با اولین حادثه نابود شود) و نه سختجان بیمنطق (متعهد را مجبور به غیرممکن کند)، بلکه با ابزارهایی مثل تعلیق، تعدیل، مذاکره و فسخ کنترلشده، رابطه حقوقی را مدیریت میکند.
Related posts
24 نوامبر 2025
